เจาะลึกอาการไข้เลือดออก มีกี่ระยะ และป้องกันได้อย่างไร

เมื่อนึกถึงฤดูฝน สิ่งแรกที่หลายคนอาจนึกถึงคือบรรยากาศที่สดชื่นและความชุ่มฉ่ำจากสายฝน แต่ในอีกด้านหนึ่ง ฤดูฝนก็เป็นช่วงที่โรคติดต่อจากยุงลาย โดยเฉพาะ โรคไข้เลือดออก มีแนวโน้มแพร่ระบาดเพิ่มสูงขึ้น เนื่องจากแหล่งน้ำขังกลายเป็นพื้นที่เพาะพันธุ์ยุงลายได้เป็นอย่างดี ทำให้ทุกเพศทุกวัยมีโอกาสเสี่ยงต่อการติดเชื้อได้ หากไม่ได้รับการวินิจฉัยและรักษาอย่างทันท่วงทีอาจก่อให้เกิดภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงได้

บทความนี้จะพาไปทำความรู้จักว่าอาการไข้เลือดออกมีอะไรบ้าง มีความแตกต่างจากไข้หวัดธรรมดาอย่างไร รวมถึงแนวทางการป้องกันเพื่อลดความเสี่ยงในการติดเชื้อ

ไข้เลือดออกคืออะไร

ไข้เลือดออก เป็นโรคติดเชื้อที่เกิดจาก ไวรัสเดงกี (Dengue virus) ซึ่งมียุงลายเป็นพาหะนำโรค พบได้บ่อยในประเทศเขตร้อนและกึ่งเขตร้อน รวมถึงประเทศไทย โดยเฉพาะในช่วงฤดูฝนที่มีสภาพแวดล้อมเหมาะสมต่อการแพร่พันธุ์ของยุงลาย

ไวรัสเดงกีแบ่งออกเป็น 4 สายพันธุ์ ได้แก่ DENV-1, DENV-2, DENV-3 และ DENV-4 โดยผู้ที่เคยติดเชื้อสายพันธุ์หนึ่งจะมีภูมิคุ้มกันต่อสายพันธุ์นั้น แต่ยังสามารถติดเชื้อสายพันธุ์อื่นได้ ซึ่งการติดเชื้อซ้ำอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดโรคที่มีความรุนแรงมากขึ้น

ไข้เลือดออก ติดต่อได้อย่างไร

โรคไข้เลือดออกไม่สามารถติดต่อจากคนสู่คนได้โดยตรงผ่านการสัมผัส การไอ การจาม การใช้ภาชนะร่วมกัน หรือการรับประทานอาหารร่วมกัน แต่จะติดต่อสู่คนผ่านการถูกยุงลายเพศเมียที่มีเชื้อไวรัสเดงกีกัด โดยยุงลายจะได้รับเชื้อจากการกัดผู้ป่วยที่อยู่ในระยะที่มีเชื้อไวรัสในกระแสเลือด เมื่อเชื้อเพิ่มจำนวนภายในตัวยุงจนสามารถแพร่เชื้อได้ ยุงตัวนั้นจึงสามารถถ่ายทอดเชื้อไปสู่ผู้อื่นผ่านการกัด

อาการไข้เลือดออก มีอะไรบ้าง

อาการของโรคไข้เลือดออกสามารถแบ่งได้ 3 ระยะ ดังนี้

ระยะไข้

หลังติดเชื้อไข้เลือดออกประมาณ 4 – 7 วัน ผู้ป่วยจะมีไข้สูง 38 – 40 องศาเซลเซียส ต่อเนื่องตลอดวัน โดยมีอาการอื่นๆ ร่วมด้วย เช่น ปวดศีรษะ ปวดเมื่อยตามข้อ คลื่นไส้ เบื่ออาหาร อ่อนเพลีย และอาจมีผื่น หรือจุดเลือดออกขึ้นตามตัว

ระยะวิกฤต

ระยะวิกฤต มักเกิดขึ้นในผู้ป่วยบางรายหลังจากไข้เริ่มลดลงประมาณวันที่ 3–7 ของการป่วย ซึ่งเป็นช่วงที่ต้องเฝ้าระวังอาการอย่างใกล้ชิด เนื่องจากอาจเกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรง เช่น ภาวะช็อกจากการรั่วของพลาสมา (Dengue shock syndrome) ภาวะเลือดออกผิดปกติจากเกล็ดเลือดต่ำ หรือมีเลือดออกในอวัยวะภายใน เช่น เลือดออกในทางเดินอาหาร

ผู้ป่วยในระยะนี้ควรได้รับการดูแลรักษาและติดตามอาการอย่างใกล้ชิดจากแพทย์ เพื่อป้องกันภาวะแทรกซ้อน ลดความรุนแรงของโรค และลดความเสี่ยงต่อการเสียชีวิต

ระยะฟื้นตัว

ระยะฟื้นตัวเป็นช่วงที่ร่างกายเริ่มฟื้นตัวหลังผ่านระยะวิกฤต ส่งผลให้สัญญาณชีพเริ่มกลับเข้าสู่ภาวะปกติ ความดันโลหิตคงที่มากขึ้น ผู้ป่วยจะรับประทานอาหารได้ดีขึ้น อาการปวดเมื่อย อ่อนเพลีย และคลื่นไส้จะค่อยๆ ทุเลาลง รวมถึงจุดเลือดออกหรือผื่นแดงตามผิวหนังจะค่อยๆ จางลง

โดยทั่วไป ผู้ป่วยที่ติดเชื้อไข้เลือดออกเป็นครั้งแรกมักมีอาการไม่รุนแรง หรืออาจไม่มีอาการในบางราย อย่างไรก็ตาม ผู้ที่เคยติดเชื้อไวรัสเดงกีมาก่อน หากติดเชื้อซ้ำด้วยไวรัสคนละสายพันธุ์ อาจมีความเสี่ยงต่อการเกิดโรคที่รุนแรงมากขึ้น ทั้งนี้ ความรุนแรงของโรคอาจแตกต่างกันไปในแต่ละบุคคล ขึ้นอยู่กับปัจจัยหลายประการ เช่น ภูมิคุ้มกันของร่างกาย อายุ และภาวะสุขภาพโดยรวม

ไข้เลือดออกแตกต่างจากไข้หวัดใหญ่อย่างไร

แม้ว่าโรคไข้เลือดออกและไข้หวัดใหญ่จะมีอาการเริ่มต้นที่คล้ายกัน เช่น มีไข้สูง ปวดศีรษะ และอ่อนเพลีย แต่ทั้งสองโรคมีสาเหตุ อาการเด่น และภาวะแทรกซ้อนที่แตกต่างกัน

• สาเหตุของโรค

ไข้เลือดออกเกิดจากการติดเชื้อไวรัสเดงกี โดยมียุงลายเป็นพาหะนำโรค ส่วนไข้หวัดใหญ่เกิดจากการติดเชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่และติดต่อผ่านละอองฝอยจากการไอหรือจาม

• ลักษณะไข้

ผู้ป่วยไข้เลือดออกมักมีไข้สูงต่อเนื่อง 38–40 องศาเซลเซียส ขณะที่ผู้ป่วยไข้หวัดใหญ่มักมีไข้สูงเช่นกัน แต่ไข้มักลดลงเมื่อได้รับการรักษาและพักผ่อน

• อาการเด่น

ไข้เลือดออกมักมีอาการปวดศีรษะ ปวดกระบอกตา ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อและข้อ รวมถึงอาจมีผื่นหรือจุดเลือดออกตามผิวหนัง ส่วนไข้หวัดใหญ่มักมีอาการไอ เจ็บคอ น้ำมูกไหล หรือคัดจมูก ซึ่งพบได้น้อยในผู้ป่วยไข้เลือดออก

• ภาวะแทรกซ้อน

ไข้เลือดออกอาจทำให้เกิดภาวะเกล็ดเลือดต่ำ การรั่วของพลาสมา และภาวะช็อกได้ หากไม่ได้รับการรักษาอย่างทันท่วงที ส่วนไข้หวัดใหญ่อาจทำให้เกิดปอดอักเสบหรือการติดเชื้อแทรกซ้อนในระบบทางเดินหายใจ โดยเฉพาะในกลุ่มเสี่ยง เช่น ผู้สูงอายุ เด็กเล็ก และผู้ป่วยโรคเรื้อรัง

วิธีรักษาไข้เลือดออก

เนื่องจากปัจจุบันยังไม่มียาที่ใช้รักษาโรคไข้เลือดออกโดยเฉพาะ การรักษาจึงเป็นการรักษาแบบประคับประคองตามอาการ (supportive treatment) และเน้นการเฝ้าระวังภาวะแทรกซ้อนอย่างใกล้ชิด โดยมีแนวทางสำคัญดังนี้

• พักผ่อนให้เพียงพอ : เพื่อช่วยให้ร่างกายฟื้นตัวและลดการใช้พลังงานของระบบภูมิคุ้มกัน
• รับประทานอาหารและดื่มน้ำให้เพียงพอ : เพื่อป้องกันภาวะขาดน้ำและช่วยคงสมดุลของร่างกาย
• ลดไข้ : ใช้ยาพาราเซตามอลตามคำแนะนำของแพทย์ หลีกเลี่ยงยากลุ่ม NSAIDs เช่น แอสไพริน หรือไอบูโพรเฟน เนื่องจากเพิ่มความเสี่ยงต่อการเลือดออกมากกว่าปกติ
• สังเกตอาการอย่างใกล้ชิด : โดยเฉพาะช่วงไข้เริ่มลดลง หากมีอาการผิดปกติ เช่น ปวดท้องรุนแรง อาเจียนต่อเนื่อง ซึม หรือมีเลือดออก ควรรีบพบแพทย์ทันที

วิธีป้องกันไข้เลือดออกด้วยตนเอง

การป้องกันโรคไข้เลือดออกด้วยตนเองสามารถทำได้โดยการลดโอกาสการถูกยุงลายกัดและควบคุมแหล่งเพาะพันธุ์ของยุงลายภายในบ้านและบริเวณรอบ ๆ ที่อยู่อาศัย เช่น การทายากันยุงและสวมเสื้อผ้าที่ปกปิดร่างกาย โดยเฉพาะในช่วงเช้าและช่วงเย็นซึ่งเป็นเวลาที่ยุงลายมักออกหากิน รวมถึงการนอนในมุ้งหรือห้องที่มีมุ้งลวดเพื่อป้องกันการสัมผัสกับยุงโดยตรง

นอกจากนี้ควรช่วยกันกำจัดแหล่งน้ำขัง เช่น จานรองกระถาง แจกัน ยางรถเก่า หรือภาชนะที่มีน้ำขัง และควรเปลี่ยนน้ำในภาชนะต่างๆ เป็นประจำอย่างน้อยสัปดาห์ละ 1 ครั้ง อีกทั้งการร่วมมือกันในชุมชนในการกำจัดแหล่งเพาะพันธุ์ยุงลายก็เป็นอีกหนึ่งวิธีสำคัญที่ช่วยลดจำนวนยุงและลดความเสี่ยงของการระบาดของโรคได้อย่างมีประสิทธิภาพ

แหล่งข้อมูล

https://www.siphhospital.com/th/news/article/share/dengue
https://www.rama.mahidol.ac.th/ramachannel/article/โรคไข้เลือดออก-อาการ-สาเ/
https://hdmall.co.th/blog/c/different-of-common-cold-flu-dengue/