สมุนไพรแก้ปวดฟัน วิธีบรรเทาอาการเบื้องต้นที่ควรรู้
อาการปวดฟันเป็นปัญหาที่พบได้บ่อยและเกิดได้จากหลายสาเหตุ ไม่ว่าจะเป็นฟันผุ เหงือกอักเสบ ฟันแตกหรือร้าว หรือการติดเชื้อในช่องปาก เมื่อมีอาการปวด หลายคนจึงมองหาวิธีบรรเทาอาการด้วยสมุนไพรที่หาได้ง่ายและสามารถนำมาใช้ในเบื้องต้นได้ อย่างไรก็ตาม สมุนไพรมีส่วนช่วยเพียงบรรเทาอาการปวดหรือการอักเสบในระยะสั้น ไม่สามารถรักษาสาเหตุของอาการปวดฟันได้ หากอาการยังไม่ดีขึ้นหรือมีอาการรุนแรงขึ้น ควรพบทันตแพทย์เพื่อประเมินสาเหตุและรับการรักษาอย่างเหมาะสม บทความนี้จะพาไปรู้จักสมุนไพรที่อาจช่วยบรรเทาอาการปวดฟัน พร้อมวิธีใช้และข้อควรระวังที่ควรรู้
สมุนไพรแก้ปวดฟัน มีอะไรบ้าง
สมุนไพรที่นำมาใช้เพื่อช่วยบรรเทาอาการปวดฟันมีหลายชนิด โดยบางชนิดมีสารสำคัญที่อาจช่วยลดการอักเสบหรือช่วยบรรเทาอาการปวดบริเวณช่องปากได้ โดยสมุนไพรที่พบว่าสามารถนำมาใช้เพื่อช่วยบรรเทาอาการได้ มีดังนี้
กานพลู
กานพลูเป็นสมุนไพรที่มีการนำมาใช้เพื่อช่วยบรรเทาอาการปวดฟัน โดยสารสำคัญที่เกี่ยวข้องคือ ยูจีนอล (Eugenol) ซึ่งมีคุณสมบัติช่วยลดความรู้สึกปวดและมีฤทธิ์ต้านการอักเสบ จึงอาจช่วยบรรเทาอาการปวดบริเวณฟันและช่องปากได้ในระยะสั้น สามารถใช้ดอกกานพลูแห้งบดหรือบดหยาบ แล้วนำมาวางบริเวณที่มีอาการปวดชั่วครู่ หรือเลือกใช้ผลิตภัณฑ์ที่มีสารสกัดจากกานพลูตามคำแนะนำบนฉลาก ทั้งนี้ควรหลีกเลี่ยงการใช้ในปริมาณมากหรือใช้ติดต่อกันเป็นเวลานาน และไม่ควรใช้น้ำมันกานพลูเข้มข้นสัมผัสเหงือกหรือเนื้อเยื่อในช่องปากโดยตรง เพราะอาจทำให้เกิดการระคายเคืองหรือแสบร้อนได้ รวมถึงควรระมัดระวังในผู้ที่แพ้กานพลูหรือส่วนประกอบของผลิตภัณฑ์
ขมิ้นชัน
ขมิ้นชันเป็นสมุนไพรที่มีสารสำคัญอย่าง เคอร์คูมิน (Curcumin) ซึ่งมีคุณสมบัติต้านการอักเสบ จึงมีการศึกษาถึงบทบาทของขมิ้นชันในการช่วยลดการอักเสบและบรรเทาอาการที่เกี่ยวข้องกับช่องปาก โดยอาจนำมาใช้เพื่อช่วยบรรเทาอาการปวดหรือระคายเคืองบริเวณเหงือกและช่องปากได้ในเบื้องต้น วิธีนำมาใช้สามารถเลือกใช้ขมิ้นชันในรูปแบบผลิตภัณฑ์สำหรับช่องปากหรือผลิตภัณฑ์ที่มีสารสกัดขมิ้นชันตามคำแนะนำบนฉลาก และควรใช้ในปริมาณที่เหมาะสม ไม่ควรนำผงขมิ้นชันเข้มข้นหรือสารสกัดที่ไม่ได้ออกแบบสำหรับใช้ในช่องปากมาทาบริเวณฟันหรือเหงือกโดยตรง เพราะอาจทำให้เกิดการระคายเคืองได้
ใบฝรั่ง
ใบฝรั่งเป็นสมุนไพรที่นิยมนำมาใช้ในรูปแบบน้ำสำหรับบ้วนปาก โดยมีสารสำคัญ เช่น เควอซิทิน (Quercetin), คาเทชิน (Catechin), กาลิกแอซิด (Gallic acid) และ แทนนิน (Tannins) ซึ่งมีคุณสมบัติต้านอนุมูลอิสระ ต้านการอักเสบ และต้านจุลชีพบางชนิด จึงมีการศึกษาถึงการนำสารสกัดจากใบฝรั่งมาใช้เพื่อช่วยดูแลสุขภาพช่องปากและเหงือก ในการใช้แบบพื้นบ้านสามารถนำใบฝรั่งสดที่สะอาดมาต้มในน้ำ แล้วปล่อยให้เย็นก่อนนำมาใช้บ้วนปาก โดยควรใช้เพื่อช่วยดูแลช่องปากหรือบรรเทาอาการในเบื้องต้นเท่านั้น ไม่ควรกลืน และไม่ควรใช้แทนการแปรงฟัน การใช้ไหมขัดฟัน หรือการรักษาทางทันตกรรม
เกลือ
การบ้วนปากด้วยน้ำเกลืออุ่นเป็นวิธีพื้นฐานที่อาจช่วยดูแลสุขภาพช่องปากและบรรเทาอาการระคายเคืองบริเวณเหงือกได้ โดยน้ำเกลือมีความเข้มข้นที่ช่วยลดการสะสมของเชื้อจุลชีพบางชนิดและช่วยลดการอักเสบของเนื้อเยื่อในช่องปาก จึงอาจช่วยบรรเทาอาการปวดหรือระคายเคืองบริเวณฟันและเหงือกได้ในเบื้องต้น วิธีใช้สามารถผสมเกลือประมาณ ครึ่งช้อนชาในน้ำอุ่น 1 แก้ว คนให้ละลาย แล้วนำมาบ้วนปากประมาณ 20–30 วินาที ก่อนบ้วนทิ้ง โดยสามารถทำได้วันละ 2–3 ครั้ง ทั้งนี้ไม่ควรกลืนน้ำเกลือ และไม่ควรใช้น้ำเกลือที่มีความเข้มข้นสูงหรือบ้วนปากบ่อยเกินไป เพราะอาจทำให้เนื้อเยื่อในช่องปากระคายเคืองหรือแห้งได้
วิธีดูแลตัวเองเมื่อมีอาการปวดฟัน
เมื่อมีอาการปวดฟัน ควรดูแลตัวเองเบื้องต้นเพื่อลดอาการปวดและป้องกันไม่ให้อาการรุนแรงขึ้น โดยสามารถปฏิบัติได้ดังนี้
- รักษาความสะอาดช่องปาก: แปรงฟันอย่างเบามือและทำความสะอาดซอกฟันเป็นประจำ เพื่อช่วยลดการสะสมของคราบจุลินทรีย์และเศษอาหาร
- บ้วนปากด้วยน้ำเกลืออุ่น: ช่วยชะล้างเศษอาหาร ลดการสะสมของเชื้อจุลชีพ และช่วยบรรเทาอาการระคายเคืองบริเวณเหงือก
- หลีกเลี่ยงอาหารหวานหรือแข็ง: ลดอาหารและเครื่องดื่มที่มีน้ำตาลสูง รวมถึงอาหารแข็ง เหนียว หรือร้อนและเย็นจัด ซึ่งอาจกระตุ้นอาการปวดและทำให้ฟันที่มีปัญหาระคายเคืองมากขึ้น
- หลีกเลี่ยงการเคี้ยวอาหารด้านที่ปวด: ช่วยลดแรงกดและการกระตุ้นบริเวณฟันที่มีอาการ
- ประคบเย็นบริเวณแก้ม: หากมีอาการปวดหรือบวม สามารถประคบเย็นบริเวณแก้มด้านที่ปวดครั้งละประมาณ 15–20 นาที เพื่อช่วยลดอาการบวมและความรู้สึกปวด
- รับประทานยาแก้ปวดตามคำแนะนำ: หากอาการปวดรบกวนการใช้ชีวิต สามารถรับประทานยาแก้ปวดตามคำแนะนำบนฉลากหรือคำแนะนำของแพทย์และเภสัชกร โดยไม่ควรนำยาไปบดหรือแปะบริเวณฟันและเหงือกโดยตรง
- นอนยกศีรษะให้สูงขึ้น: หากอาการปวดรบกวนในช่วงกลางคืน การหนุนศีรษะให้สูงขึ้นเล็กน้อยขณะนอนอาจช่วยลดความรู้สึกปวดตุบ ๆ บริเวณฟันได้
- ไม่ควรใช้สมุนไพรแทนการรักษาทางทันตกรรม: สมุนไพรอาจช่วยบรรเทาอาการได้ชั่วคราว แต่ไม่สามารถรักษาสาเหตุของอาการปวดฟันได้
- พบทันตแพทย์เมื่อมีอาการผิดปกติ: หากอาการปวดรุนแรง ปวดต่อเนื่องไม่ดีขึ้น มีไข้ หรือมีอาการบวมบริเวณเหงือกหรือใบหน้า ควรพบทันตแพทย์เพื่อหาสาเหตุและรับการรักษาอย่างเหมาะสม
เมื่อไหร่ควรรีบพบทันตแพทย์
อาการปวดฟันบางครั้งอาจบรรเทาลงได้ชั่วคราวจากการดูแลตัวเอง แต่หากอาการมีความรุนแรงหรือมีสัญญาณผิดปกติร่วมด้วย ควรรีบพบทันตแพทย์เพื่อหาสาเหตุและรับการรักษาอย่างเหมาะสม โดยเฉพาะเมื่อมีอาการดังต่อไปนี้
- ปวดฟันต่อเนื่องหลายวัน: อาการปวดยังคงอยู่หรือไม่ดีขึ้น แม้จะดูแลตัวเองหรือรับประทานยาแก้ปวดแล้ว
- มีอาการบวม หรือมีหนอง: เหงือกหรือบริเวณใบหน้าบวม มีตุ่มหนอง หรือมีหนองไหลออกจากบริเวณฟัน ซึ่งอาจสัมพันธ์กับการติดเชื้อ
- มีไข้ร่วมด้วย: อาการปวดฟันร่วมกับมีไข้ หนาวสั่น หรือรู้สึกไม่สบาย อาจเป็นสัญญาณของการติดเชื้อที่ควรได้รับการตรวจ
- ปวดจนรบกวนการนอนหรือการใช้ชีวิตประจำวัน: อาการปวดรุนแรงจนทำให้นอนไม่หลับ รับประทานอาหารลำบาก หรือไม่สามารถทำกิจวัตรประจำวันได้ตามปกติควรได้รับการประเมินจากทันตแพทย์
สรุป
สมุนไพรบางชนิดอาจช่วยบรรเทาอาการปวดฟันและการระคายเคืองในช่องปากได้ในระยะสั้น แต่เป็นเพียงการช่วยลดอาการชั่วคราว ไม่ได้แก้ไขสาเหตุของปัญหา หากอาการปวดฟันเกิดจากฟันผุ เหงือกอักเสบ การติดเชื้อ หรือปัญหาสุขภาพช่องปากอื่น ๆ ควรเข้ารับการตรวจและรักษากับทันตแพทย์ เพื่อวินิจฉัยสาเหตุและรักษาได้อย่างตรงจุด รวมถึงป้องกันไม่ให้อาการรุนแรงหรือเกิดภาวะแทรกซ้อนตามมา
แหล่งข้อมูล
https://www.colgate.com/th-th/oral-health/adult-oral-care/4-tooth-pain-home-remedies
