วิธีแก้อาการคลื่นไส้ หลังทานอาหาร รับมืออย่างไรให้กลับมาสบายท้อง
อาการคลื่นไส้หลังทานอาหารเป็นอาการที่พบได้บ่อยและสามารถเกิดขึ้นได้จากหลายสาเหตุ ตั้งแต่พฤติกรรมการรับประทานอาหาร ความเครียด ไปจนถึงโรคหรือความผิดปกติบางชนิด โดยความรุนแรงและระยะเวลาของอาการอาจแตกต่างกันไปในแต่ละคน การสังเกตอาการและปัจจัยที่เกี่ยวข้องจึงเป็นสิ่งสำคัญ เพื่อให้สามารถดูแลตัวเองได้อย่างเหมาะสม บทความนี้จะพาไปทำความเข้าใจสาเหตุของอาการคลื่นไส้หลังทานอาหาร วิธีบรรเทาอาการ รวมถึงสัญญาณเตือนที่ควรไปพบแพทย์
อาการคลื่นไส้หลังทานอาหารเกิดจากอะไร
อาการคลื่นไส้หลังทานอาหารมักเกิดจากการทำงานของระบบย่อยอาหารที่ผิดปกติ ส่งผลให้เกิดการตอบสนองต่ออาหารที่ทานเข้าไป โดยอาจมีสาเหตุมาจากปัจจัยต่าง ๆ ดังต่อไปนี้
- พฤติกรรมการทานอาหารผิดปกติ เช่น ทานอาหารมากเกินไป หรือทานอาหารเร็วเกินไป จนทำให้เกิดอาการอาหารไม่ย่อย
- ความเครียด อาจส่งผลต่อการทำงานของระบบทางเดินอาหาร และกระตุ้นให้เกิดอาการคลื่นไส้หลังทานอาหาร
- อาหารเป็นพิษ การรับประทานอาหารที่ปนเปื้อนเชื้อโรคหรือสารพิษ อาจทำให้เกิดอาการคลื่นไส้หลังทานอาหารร่วมกับอาการผิดปกติอื่น ๆ
- โรคกรดไหลย้อน กรดหรือสิ่งที่อยู่ในกระเพาะอาหารไหลย้อนกลับขึ้นไปยังหลอดอาหาร อาจทำให้เกิดอาการคลื่นไส้หลังทานอาหารได้
- การตั้งครรภ์ การเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนในช่วงตั้งครรภ์อาจเป็นสาเหตุหนึ่งที่ทำให้เกิดอาการคลื่นไส้ โดยเฉพาะหลังทานอาหาร
ทั้งนี้ ความรุนแรงและระยะเวลาของอาการคลื่นไส้หลังทานอาหารอาจแตกต่างกันไปในแต่ละคน ขึ้นอยู่กับสาเหตุและปัจจัยร่วมของแต่ละบุคคล
วิธีแก้อาการคลื่นไส้หลังทานอาหารเบื้องต้นด้วยตัวเอง
หากมีอาการคลื่นไส้หลังทางอาหาร สามารถบรรเทาอาการได้ด้วยตนเอง ตามแนวทางดังต่อไปนี้
- พักผ่อนในที่โล่งและนั่งตัวตรง หลังทานอาหารควรนั่งพักในท่าตัวตรงและหลีกเลี่ยงการนอนราบทันที เพื่อช่วยลดอาการไม่สบายท้องและลดโอกาสเกิดกรดไหลย้อน
- จิบน้ำทีละน้อย ค่อย ๆ จิบน้ำเปล่าหรือน้ำอุ่นในปริมาณเล็กน้อย หากมีอาการอาเจียนหรือสูญเสียน้ำมาก ควรจิบน้ำเกลือแร่เพื่อช่วยทดแทนน้ำและเกลือแร่ที่ร่างกายสูญเสียไป
- หลีกเลี่ยงอาหารที่กระตุ้นอาการ เช่น อาหารมัน อาหารทอด อาหารรสจัด หรืออาหารที่มีกลิ่นแรง และเลือกทานอาหารอ่อน ๆ ในปริมาณไม่มากแทน
- ทานอาหารให้ช้าลงและแบ่งเป็นมื้อเล็ก ๆ หลีกเลี่ยงการทานอาหารปริมาณมากในครั้งเดียว และควรเคี้ยวอาหารให้ละเอียดก่อนกลืน
- หลีกเลี่ยงกิจกรรมที่ใช้แรงหลังทานอาหาร ควรพักและหลีกเลี่ยงการออกกำลังกายหรือกิจกรรมที่ต้องเคลื่อนไหวร่างกายมากทันทีหลังทานอาหาร
ทั้งนี้ ควรสังเกตอาหารหรือปัจจัยที่อาจกระตุ้นให้เกิดอาการ หากอาการเกิดขึ้นซ้ำ ควรจดบันทึกว่าเกิดหลังทานอาหารชนิดใด ปริมาณเท่าไร หรือมีปัจจัยอื่นร่วมด้วย เพื่อช่วยให้แพทย์ประเมินและค้นหาสาเหตุ หากมีอาการรุนแรง อาการไม่ดีขึ้น หรือเป็นซ้ำบ่อย ควรเข้ารับการประเมินจากแพทย์เพื่อหาสาเหตุและรับการดูแลอย่างเหมาะสม
อาการคลื่นไส้หลังทานอาหารที่อาจเกี่ยวข้องกับโรคบางชนิด
หากอาการคลื่นไส้หลังทานอาหารเกิดขึ้นบ่อย หรือมีอาการร่วมอื่น ๆ ตามมา อาจไม่ได้เกิดจากพฤติกรรมการทานอาหารเพียงอย่างเดียว แต่อาจเป็นสัญญาณของโรคหรือความผิดปกติบางชนิดที่เกี่ยวข้องกับระบบทางเดินอาหารและระบบอื่น ๆ ของร่างกาย โดยโรคที่มีความเกี่ยวข้องกับอาการคลื่นไส้หลังทานอาหาร ได้แก่
- ภาวะอาหารเป็นพิษ
ภาวะอาหารเป็นพิษเป็นภาวะที่เกิดขึ้นหลังจากรับประทานอาหารที่ปนเปื้อนเชื้อโรค สารพิษ หรือสารเคมีบางชนิด ในผู้ป่วยบางราย นอกจากจะมีอาการท้องเสียแล้ว ยังอาจมีอาการคลื่นไส้และอาเจียนร่วมด้วย โดยอาการดังกล่าวอาจเกิดขึ้นทันทีไปจนถึงประมาณ 30 ชั่วโมงหลังจากรับประทานอาหารที่ปนเปื้อน - โรคกรดไหลย้อน
โรคกรดไหลย้อนเกิดจากกรดหรือสิ่งที่อยู่ในกระเพาะอาหารไหลย้อนกลับขึ้นไปยังหลอดอาหาร ทำให้เกิดอาการแสบร้อนกลางอก เรอเปรี้ยว จุกแน่นบริเวณหน้าอก หรือมีอาการคลื่นไส้ โดยอาการมักเกิดขึ้นหลังทานอาหาร โดยเฉพาะเมื่อทานอาหารในปริมาณมากหรือทานอาหารแล้วนอนทันที - โรคกระเพาะอาหารอักเสบ
การอักเสบของเยื่อบุกระเพาะอาหารอาจทำให้เกิดอาการปวดหรือแสบท้องบริเวณลิ้นปี่ อิ่มเร็ว ท้องอืด และคลื่นไส้หลังทานอาหาร โดยอาการอาจรุนแรงขึ้นเมื่อรับประทานอาหารบางชนิดหรือรับประทานอาหารในปริมาณมาก - แผลในกระเพาะอาหาร
แผลในกระเพาะอาหารอาจทำให้เกิดอาการปวดหรือแสบบริเวณท้องส่วนบน รวมถึงคลื่นไส้และอาเจียน โดยลักษณะอาการอาจสัมพันธ์กับช่วงเวลาที่รับประทานอาหารและความรุนแรงของแผลในแต่ละบุคคล - กระเพาะอาหารบีบตัวช้า (Gastroparesis)
ภาวะกระเพาะอาหารบีบตัวช้าทำให้อาหารเคลื่อนออกจากกระเพาะอาหารช้ากว่าปกติ ส่งผลให้รู้สึกอิ่มเร็ว อิ่มนาน ท้องอืด และคลื่นไส้หลังทานอาหาร โดยบางรายอาจมีอาการอาเจียนร่วมด้วย - นิ่วในถุงน้ำดี
นิ่วในถุงน้ำดีอาจทำให้เกิดอาการปวดบริเวณชายโครงขวาหรือท้องส่วนบน โดยเฉพาะหลังรับประทานอาหารที่มีไขมันสูง และอาจมีอาการคลื่นไส้หรืออาเจียนร่วมด้วย
พฤติกรรมการกินที่ช่วยลดโอกาสเกิดอาการคลื่นไส้หลังทานอาหาร
การปรับพฤติกรรมการรับประทานอาหารในชีวิตประจำวันสามารถช่วยลดโอกาสการเกิดอาการคลื่นไส้หลังทานอาหารได้ โดยควรใส่ใจทั้งเวลาในการรับประทาน ปริมาณอาหารที่ทานในแต่ละมื้อ และลักษณะการทานอาหาร เช่น
- รับประทานอาหารให้เป็นเวลา ควรรับประทานอาหารให้ตรงเวลาและไม่ปล่อยให้ท้องว่างเป็นเวลานาน เพื่อช่วยให้ร่างกายมีรูปแบบการรับประทานอาหารที่สม่ำเสมอ
- เคี้ยวอาหารให้ละเอียด ควรเคี้ยวอาหารให้ละเอียดและรับประทานอย่างช้า ๆ เพื่อช่วยให้การย่อยอาหารทำได้ง่ายขึ้น
- หลีกเลี่ยงการรับประทานอาหารมากเกินไป ควรรับประทานในปริมาณที่พอเหมาะ และอาจแบ่งเป็นมื้อเล็ก ๆ หากมักมีอาการคลื่นไส้หลังรับประทานอาหาร
- ลดอาหารที่อาจกระตุ้นอาการ เช่น อาหารทอด อาหารมัน อาหารรสจัด หรืออาหารที่มีปริมาณไขมันสูง โดยเฉพาะหากสังเกตว่าอาหารเหล่านี้ทำให้เกิดอาการคลื่นไส้
- หลีกเลี่ยงการนอนทันทีหลังรับประทานอาหาร ควรเว้นระยะก่อนนอนหลังทานอาหาร เพื่อช่วยลดโอกาสเกิดอาการไม่สบายท้องและกรดไหลย้อน
สัญญาณเตือนที่บ่งบอกว่าควรไปพบแพทย์
อาการคลื่นไส้หลังทานอาหารที่เกิดขึ้นเป็นครั้งคราวอาจไม่ใช่เรื่องน่ากังวล แต่หากมีอาการคลื่นไส้หรืออาเจียนรุนแรง อาเจียนต่อเนื่องจนไม่สามารถรับประทานอาหารหรือดื่มน้ำได้ มีอาการปวดท้องรุนแรง มีไข้ อ่อนเพลียมาก น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ หรือมีอาการเกิดขึ้นบ่อยจนส่งผลต่อการรับประทานอาหารและการใช้ชีวิตประจำวัน ควรเข้ารับการตรวจจากแพทย์เพื่อประเมินอาการ ค้นหาสาเหตุที่แน่ชัด และวางแผนการรักษาที่เหมาะสมกับอาการ
แหล่งที่มา
