กัญชาทางการแพทย์ พืชรักษาโรคหรือดาบสองคม? สิ่งที่ควรรู้ก่อนใช้

กัญชาทางการแพทย์ได้รับความสนใจอย่างมากในช่วงหลายปีที่ผ่านมา เนื่องจากมีการนำมาใช้เพื่อช่วยบรรเทาอาการของโรคและภาวะสุขภาพบางชนิด เช่น อาการปวดเรื้อรัง คลื่นไส้อาเจียนจากเคมีบำบัด และโรคลมชักบางประเภท อย่างไรก็ตาม แม้ว่ากัญชาจะมีประโยชน์ทางการแพทย์ที่ได้รับการศึกษาและยอมรับมากขึ้น แต่ก็อาจก่อให้เกิดผลข้างเคียงและความเสี่ยงต่อสุขภาพได้หากใช้อย่างไม่เหมาะสม บทความนี้จะพาไปรู้จักกัญชาทางการแพทย์ ประโยชน์ ข้อจำกัด และข้อควรรู้สำคัญก่อนตัดสินใจใช้

กัญชาทางการแพทย์คืออะไร?

กัญชาทางการแพทย์ คือ การนำส่วนต่าง ๆ ของพืชกัญชาและสารสกัดจากกัญชามาใช้เพื่อรักษาโรคหรือบรรเทาอาการเจ็บป่วย ภายใต้การดูแลของแพทย์หรือบุคลากรทางการแพทย์ โดยส่วนที่สามารถนำมาใช้ ได้แก่ ดอก ใบ ลำต้น เมล็ด และสารสกัดจากพืช ซึ่งพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์ทางการแพทย์ในรูปแบบต่าง ๆ เช่น น้ำมันกัญชา แคปซูล และยาหยอดใต้ลิ้น สารสำคัญในกัญชา ได้แก่ THC (Tetrahydrocannabinol) และ CBD (Cannabidiol) ซึ่งมีคุณสมบัติและการออกฤทธิ์แตกต่างกัน จึงถูกนำมาใช้เพื่อช่วยบรรเทาอาการของโรคบางชนิด เช่น อาการปวดเรื้อรัง คลื่นไส้อาเจียนจากการทำเคมีบำบัด และโรคลมชักบางประเภท ทั้งนี้ การใช้กัญชาทางการแพทย์ควรอยู่ภายใต้คำแนะนำของแพทย์ เพื่อให้เกิดประสิทธิภาพและความปลอดภัยสูงสุดในการรักษา

THC และ CBD คืออะไร

สารสำคัญที่พบในกัญชามีหลายชนิด แต่สารที่ได้รับการศึกษาและนำมาใช้ทางการแพทย์มากที่สุดคือ THC และ CBD ซึ่งมีคุณสมบัติ การออกฤทธิ์ และการนำไปใช้รักษาโรคแตกต่างกัน ดังนี้

• THC (Tetrahydrocannabinol) เป็นสารที่มีผลต่อระบบประสาทและการรับรู้ ช่วยบรรเทาอาการปวด ลดอาการคลื่นไส้อาเจียน และกระตุ้นความอยากอาหาร แต่มีฤทธิ์ต่อจิตประสาท จึงอาจทำให้เกิดอาการมึนเมา เวียนศีรษะ หรือการรับรู้เปลี่ยนแปลงได้
• CBD (Cannabidiol) เป็นสารที่ไม่มีฤทธิ์ทำให้มึนเมา ออกฤทธิ์แตกต่างจาก THC และได้รับความสนใจในการนำมาใช้ทางการแพทย์ เช่น ช่วยลดอาการชัก บรรเทาอาการปวด ลดการอักเสบ และอาจช่วยลดความวิตกกังวลในผู้ป่วยบางราย

กัญชาทางการแพทย์รักษาโรคหรือบรรเทาอาการใดได้บ้าง?

ปัจจุบันกัญชาทางการแพทย์ไม่ได้ใช้เพื่อรักษาโรคให้หายขาด แต่ถูกนำมาใช้เพื่อช่วยบรรเทาอาการของโรคหรือภาวะสุขภาพบางชนิด โดยแพทย์จะพิจารณาความเหมาะสมเป็นรายบุคคล เนื่องจากประสิทธิภาพและความปลอดภัยอาจแตกต่างกันในแต่ละผู้ป่วย ตัวอย่างอาการที่มีการนำกัญชาทางการแพทย์มาใช้ ดังนี้

บรรเทาอาการปวดเรื้อรัง

กัญชาทางการแพทย์อาจช่วยลดอาการปวดเรื้อรังบางประเภท เช่น อาการปวดจากเส้นประสาท หรืออาการปวดที่ไม่ตอบสนองต่อการรักษาด้วยวิธีทั่วไป โดยอาจช่วยให้ผู้ป่วยใช้ชีวิตประจำวันได้ดีขึ้น

ลดอาการคลื่นไส้อาเจียนจากการทำเคมีบำบัด

ผู้ป่วยมะเร็งที่ได้รับยาเคมีบำบัดบางรายอาจมีอาการคลื่นไส้และอาเจียนรุนแรง กัญชาทางการแพทย์สามารถช่วยบรรเทาอาการดังกล่าวในผู้ป่วยที่ไม่ตอบสนองต่อยามาตรฐานบางชนิด

ช่วยควบคุมอาการชักในโรคลมชักบางชนิด

สาร CBD ได้รับการนำมาใช้ในผู้ป่วยโรคลมชักบางชนิดที่รักษาได้ยาก โดยอาจช่วยลดความถี่และความรุนแรงของอาการชักภายใต้การดูแลของแพทย์

กระตุ้นความอยากอาหาร

ผู้ป่วยที่มีภาวะเบื่ออาหารหรือสูญเสียน้ำหนักจากโรคบางชนิด เช่น มะเร็งหรือผู้ติดเชื้อ HIV บางราย อาจได้รับประโยชน์จากกัญชาทางการแพทย์ในการช่วยกระตุ้นความอยากอาหารและส่งเสริมการรับประทานอาหาร

บรรเทาอาการในผู้ป่วยระยะประคับประคอง

ในผู้ป่วยระยะท้ายหรือผู้ที่ได้รับการดูแลแบบประคับประคอง กัญชาทางการแพทย์อาจช่วยลดอาการปวด คลื่นไส้ เบื่ออาหาร และช่วยให้ผู้ป่วยรู้สึกสบายตัวมากขึ้น ส่งผลให้มีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นในช่วงการรักษา

ประโยชน์ของกัญชาทางการแพทย์ที่มีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์รองรับ

แม้ว่ากัญชาทางการแพทย์จะถูกนำมาศึกษาเพื่อใช้รักษาโรคหลายชนิด แต่ปัจจุบันมีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์รองรับประโยชน์อย่างชัดเจนเพียงบางข้อบ่งใช้ ได้แก่ การลดอาการชักในผู้ป่วยโรคลมชักบางชนิด (CBD), การบรรเทาอาการคลื่นไส้อาเจียนจากการทำเคมีบำบัด, การลดอาการกล้ามเนื้อเกร็งในผู้ป่วยโรคปลอกประสาทเสื่อมแข็ง (Multiple Sclerosis) และ การบรรเทาอาการปวดเรื้อรังบางประเภท โดยข้อมูลดังกล่าวได้รับการสนับสนุนจากงานวิจัยทางคลินิกและแนวทางการรักษาขององค์กรด้านสุขภาพหลายแห่ง อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันยังไม่มีหลักฐานเพียงพอที่จะยืนยันว่ากัญชาสามารถรักษาโรคต่าง ๆ ให้หายขาดได้ จึงควรใช้ภายใต้การดูแลของแพทย์และไม่ใช้แทนการรักษามาตรฐานเสมอ

ผลข้างเคียงของกัญชาทางการแพทย์ที่ควรรู้

แม้ว่ากัญชาทางการแพทย์จะมีประโยชน์ในการบรรเทาอาการของโรคบางชนิด แต่ก็อาจทำให้เกิดผลข้างเคียงได้ โดยความรุนแรงของอาการขึ้นอยู่กับชนิดของผลิตภัณฑ์ ปริมาณที่ใช้ สารสำคัญที่ได้รับ รวมถึงสุขภาพของผู้ใช้แต่ละคน การใช้กัญชาทางการแพทย์จึงควรอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์ เพื่อเฝ้าระวังอาการไม่พึงประสงค์และปรับการรักษาให้เหมาะสม โดยผลข้างเคียงของกัญชาทางการแพทย์ที่ควรรู้ มีดังต่อไปนี้

ง่วงซึมและอ่อนเพลีย

ผู้ใช้บางรายอาจรู้สึกง่วงนอน อ่อนเพลีย หรือมีปฏิกิริยาตอบสนองช้าลง โดยเฉพาะในช่วงเริ่มใช้หรือเมื่อเพิ่มขนาดยา

เวียนศีรษะและเสียการทรงตัว

กัญชาอาจทำให้เกิดอาการเวียนศีรษะ หน้ามืด หรือเสียการทรงตัว ส่งผลให้เพิ่มความเสี่ยงต่อการหกล้ม โดยเฉพาะในผู้สูงอายุ

ปากแห้งและตาแห้ง

อาการปากแห้ง คอแห้ง หรือตาแห้งเป็นผลข้างเคียงที่พบได้บ่อย ซึ่งมักไม่รุนแรงและสามารถบรรเทาได้ด้วยการดื่มน้ำให้เพียงพอ

หัวใจเต้นเร็วหรือใจสั่น

โดยเฉพาะผลิตภัณฑ์ที่มี THC อาจทำให้หัวใจเต้นเร็ว ใจสั่น หรือความดันโลหิตเปลี่ยนแปลงได้ จึงควรระมัดระวังในผู้ที่มีโรคหัวใจ

สมาธิและความจำลดลง

กัญชาอาจส่งผลต่อความจำระยะสั้น สมาธิ และความสามารถในการตัดสินใจ ทำให้ไม่ควรขับรถหรือทำงานกับเครื่องจักรหลังใช้

ความวิตกกังวลหรืออารมณ์เปลี่ยนแปลง

ผู้ใช้บางรายอาจมีอาการวิตกกังวล กระสับกระส่าย หรืออารมณ์แปรปรวน โดยเฉพาะเมื่อได้รับ THC ในปริมาณสูง

คลื่นไส้หรือความผิดปกติของระบบทางเดินอาหาร

แม้ว่ากัญชาจะช่วยลดอาการคลื่นไส้ในบางกรณี แต่ผู้ใช้บางรายอาจเกิดอาการคลื่นไส้ เบื่ออาหาร หรือท้องเสียได้ โดยเฉพาะผลิตภัณฑ์ที่มี CBD

ปฏิกิริยากับยาชนิดอื่น

กัญชาทางการแพทย์อาจมีปฏิกิริยากับยาบางชนิด เช่น ยาละลายลิ่มเลือด ยานอนหลับ หรือยากันชัก ทำให้ประสิทธิภาพของยาหรือความเสี่ยงต่อผลข้างเคียงเปลี่ยนแปลงได้ จึงควรแจ้งแพทย์เกี่ยวกับยาที่ใช้อยู่ทุกครั้งก่อนเริ่มใช้กัญชาทางการแพทย์

ใครบ้างที่ควรหลีกเลี่ยงการใช้กัญชาทางการแพทย์?

แม้ว่ากัญชาทางการแพทย์จะมีประโยชน์สำหรับผู้ป่วยบางกลุ่ม แต่ก็ไม่เหมาะกับทุกคน เนื่องจากอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อผลข้างเคียงหรือทำให้อาการของโรคบางชนิดรุนแรงขึ้น ผู้ที่อยู่ในกลุ่มต่อไปนี้ควรหลีกเลี่ยงการใช้ หรือควรได้รับการประเมินจากแพทย์อย่างรอบคอบก่อนเริ่มใช้

ผู้ที่มีประวัติแพ้กัญชาหรือสารสกัดจากกัญชา

ผู้ที่เคยมีอาการแพ้กัญชาหรือส่วนประกอบของผลิตภัณฑ์กัญชา ไม่ควรใช้กัญชาทางการแพทย์ เนื่องจากอาจเกิดอาการแพ้ตั้งแต่ผื่นคันไปจนถึงอาการแพ้รุนแรง

หญิงตั้งครรภ์ หญิงให้นมบุตร และผู้ที่วางแผนตั้งครรภ์

กัญชาอาจส่งผลต่อพัฒนาการของทารกในครรภ์ และสารสำคัญบางชนิดสามารถผ่านทางน้ำนมได้ จึงไม่แนะนำให้ใช้ในช่วงตั้งครรภ์ ให้นมบุตร หรือผู้ที่กำลังวางแผนมีบุตร

ผู้ป่วยโรคหัวใจและหลอดเลือด

กัญชา โดยเฉพาะผลิตภัณฑ์ที่มี THC อาจทำให้หัวใจเต้นเร็ว ความดันโลหิตเปลี่ยนแปลง และเพิ่มภาระการทำงานของหัวใจ จึงควรหลีกเลี่ยงในผู้ที่มีโรคหัวใจหรือโรคหลอดเลือด

ผู้ที่มีโรคตับหรือโรคไตรุนแรง

ผู้ป่วยที่มีความผิดปกติของตับหรือไตในระดับรุนแรง อาจมีการกำจัดสารออกฤทธิ์ของกัญชาได้ลดลง ส่งผลให้เกิดการสะสมของยาและเพิ่มความเสี่ยงต่อผลข้างเคียง

ผู้ป่วยโรคจิตเวชบางชนิด

ผู้ที่เป็นโรคจิตเภท โรคจิตจากสารเสพติด โรคอารมณ์สองขั้ว โรคซึมเศร้ารุนแรง หรือผู้ที่มีความเสี่ยงทำร้ายตนเอง ควรหลีกเลี่ยงการใช้กัญชา เนื่องจากอาจกระตุ้นให้อาการทางจิตกำเริบหรือรุนแรงขึ้น

ผู้ที่มีประวัติติดสารเสพติดหรือติดสุรา

ผู้ที่เคยหรือกำลังติดสารเสพติด รวมถึงผู้ที่ติดนิโคตินหรือดื่มสุราในปริมาณมากเป็นประจำ มีความเสี่ยงต่อการใช้กัญชาในทางที่ไม่เหมาะสมและอาจเกิดการพึ่งพาสารได้ง่ายขึ้น

ผู้ที่ใช้ยาบางชนิดเป็นประจำ

ผู้ที่รับประทานยาละลายลิ่มเลือด ยากันชัก ยานอนหลับ หรือยาที่มีผลต่อระบบประสาท ควรปรึกษาแพทย์ก่อนใช้กัญชาทางการแพทย์ เพราะอาจเกิดปฏิกิริยาระหว่างยาและเพิ่มความเสี่ยงต่อผลข้างเคียงได้

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับกัญชาทางการแพทย์

สรุป

กัญชาทางการแพทย์เป็นอีกหนึ่งทางเลือกที่อาจช่วยบรรเทาอาการและเพิ่มคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยบางกลุ่ม โดยมีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์รองรับการใช้ในบางข้อบ่งใช้ เช่น อาการปวดเรื้อรัง คลื่นไส้อาเจียนจากการทำเคมีบำบัด และโรคลมชักบางชนิด อย่างไรก็ตาม กัญชาไม่ใช่ยาที่รักษาโรคได้ทุกชนิด และอาจก่อให้เกิดผลข้างเคียงหรือปฏิกิริยากับยาบางชนิดได้หากใช้ไม่เหมาะสม ดังนั้น การใช้กัญชาทางการแพทย์ควรอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์ ศึกษาข้อมูลให้รอบด้าน และใช้ตามคำแนะนำอย่างเคร่งครัด เพื่อให้ได้รับประโยชน์สูงสุดและลดความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นจากการรักษา