ลิ้นเป็นเชื้อรา คือภาวะการติดเชื้อราภายในช่องปากที่มักเกิดจากเชื้อ Candida ซึ่งปกติอาศัยอยู่ในร่างกาย แต่เมื่อภูมิคุ้มกันอ่อนแอ สุขอนามัยช่องปากไม่ดี ใช้ยาปฏิชีวนะหรือยาสเตียรอยด์เป็นเวลานาน หรือมีโรคประจำตัวบางชนิด เชื้อราอาจเจริญเติบโตมากผิดปกติจนเกิดเป็นคราบสีขาวบนลิ้น ร่วมกับอาการแสบ เจ็บ หรือรับรสอาหารเปลี่ยนไป หากไม่ได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม อาจส่งผลต่อการรับประทานอาหาร การพูด และการใช้ชีวิตประจำวันได้ บทความนี้จะพาไปรู้จักลิ้นเป็นเชื้อรา อาการ สาเหตุ ปัจจัยเสี่ยง รวมถึงแนวทางการรักษาและการป้องกันอย่างถูกต้อง เพื่อช่วยให้สามารถดูแลสุขภาพช่องปากได้อย่างเหมาะสม

อาการของลิ้นเป็นเชื้อราที่สังเกตได้ด้วยตัวเอง

ลิ้นเป็นเชื้อรามักมีอาการที่สามารถสังเกตได้ด้วยตนเอง โดยอาการอาจแตกต่างกันไปตามความรุนแรงของการติดเชื้อ หากพบอาการต่อไปนี้ร่วมกันหลายข้อ หรือมีอาการต่อเนื่องเป็นเวลานาน ควรเข้ารับการตรวจวินิจฉัยจากแพทย์หรือทันตแพทย์

มีคราบสีขาวหรือสีครีมบนลิ้น ลักษณะคล้ายคราบนม บางครั้งพบที่กระพุ้งแก้ม เพดานปาก หรือด้านในริมฝีปากร่วมด้วย
คราบเช็ดออกได้ แต่มีรอยแดงหรือเลือดซึม เมื่อพยายามขูดหรือเช็ดคราบออก อาจพบเยื่อบุด้านล่างเป็นสีแดง เจ็บ หรือมีเลือดออกเล็กน้อย
รู้สึกแสบหรือเจ็บลิ้น โดยเฉพาะขณะรับประทานอาหารร้อน อาหารรสจัด หรืออาหารที่มีความเป็นกรด
รับรสอาหารเปลี่ยนไป อาจรู้สึกว่ารสชาติอาหารลดลง มีรสขมหรือรสผิดปกติในปาก
ปากแห้งหรือรู้สึกไม่สบายในช่องปาก บางรายอาจมีอาการปากแห้ง ระคายเคือง หรือรู้สึกเหมือนมีอะไรเคลือบอยู่บนลิ้นตลอดเวลา
มีกลิ่นปากผิดปกติ การเจริญเติบโตของเชื้อราอาจทำให้เกิดกลิ่นปากที่ไม่หายแม้แปรงฟันหรือบ้วนปากแล้ว
กลืนลำบากในรายที่เป็นรุนแรง หากเชื้อราลุกลามไปยังลำคอหรือหลอดอาหาร อาจมีอาการเจ็บคอ กลืนเจ็บ หรือกลืนลำบากร่วมด้วย

สาเหตุและปัจจัยเสี่ยงของลิ้นเป็นเชื้อราในช่องปาก

ลิ้นเป็นเชื้อราเกิดจากการเจริญเติบโตมากผิดปกติของเชื้อรา Candida ซึ่งเป็นเชื้อราที่อาศัยอยู่ในช่องปากตามธรรมชาติ เมื่อสมดุลของจุลินทรีย์ในช่องปากเปลี่ยนแปลงหรือระบบภูมิคุ้มกันอ่อนแอลง เชื้อราจึงเพิ่มจำนวนจนก่อให้เกิดการติดเชื้อ แม้ว่าผู้ที่มีเชื้อราบางรายจะไม่แสดงอาการ แต่เมื่อมีปัจจัยกระตุ้นก็อาจเกิดอาการได้ทันที หรือค่อย ๆ ปรากฏภายในไม่กี่วันจนถึงหลายเดือน โดยปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้เกิดลิ้นเป็นเชื้อรา มีดังนี้

ภูมิคุ้มกันอ่อนแอ เช่น ผู้สูงอายุ ผู้ป่วยโรคเรื้อรัง ผู้ป่วยมะเร็ง หรือผู้ติดเชื้อ HIV
ใช้ยาปฏิชีวนะหรือยาสเตียรอยด์เป็นเวลานาน โดยเฉพาะยาพ่นรักษาโรคหอบหืดที่ไม่บ้วนปากหลังใช้ ทำให้เชื้อราเจริญเติบโตได้ง่าย
ผู้ป่วยโรคเบาหวานที่ควบคุมระดับน้ำตาลได้ไม่ดี ระดับน้ำตาลที่สูงเป็นปัจจัยที่เอื้อต่อการเพิ่มจำนวนของเชื้อรา
ภาวะปากแห้ง น้ำลายมีหน้าที่ช่วยควบคุมเชื้อโรคในช่องปาก เมื่อปริมาณน้ำลายลดลง ความเสี่ยงต่อการติดเชื้อราจึงเพิ่มขึ้น
สุขอนามัยช่องปากไม่ดี เช่น แปรงฟันไม่สะอาด หรือไม่ทำความสะอาดลิ้นเป็นประจำ
การใส่ฟันปลอมหรืออุปกรณ์ในช่องปาก โดยเฉพาะหากทำความสะอาดไม่เพียงพอหรือใส่ตลอดเวลา อาจทำให้เกิดการสะสมของเชื้อรา
การสูบบุหรี่ เพิ่มโอกาสเกิดการเปลี่ยนแปลงของเยื่อบุช่องปากและส่งเสริมการเจริญของเชื้อรา
ทารกและคุณแม่ที่ให้นมบุตร เชื้อราสามารถแพร่ระหว่างปากของทารกกับหัวนมของมารดาได้ ทำให้ทารกมีคราบขาวในช่องปาก ส่วนคุณแม่อาจมีอาการคัน เจ็บ แดง หรือหัวนมแตกขณะให้นม

ใครเสี่ยงเป็นลิ้นเป็นเชื้อรามากกว่าคนทั่วไป

แม้ลิ้นเป็นเชื้อราจะสามารถเกิดขึ้นได้กับทุกคน แต่บางกลุ่มมีความเสี่ยงสูงกว่าคนทั่วไป เนื่องจากระบบภูมิคุ้มกันอ่อนแอ หรือมีปัจจัยที่เอื้อต่อการเจริญเติบโตของเชื้อรา หากอยู่ในกลุ่มต่อไปนี้ ควรดูแลสุขภาพช่องปากเป็นพิเศษ

เด็กเล็กและทารก ระบบภูมิคุ้มกันยังพัฒนาไม่สมบูรณ์ จึงติดเชื้อราในช่องปากได้ง่าย
ผู้สูงอายุ ภูมิคุ้มกันลดลงตามวัย และมักมีภาวะปากแห้งหรือใส่ฟันปลอมร่วมด้วย
ผู้ที่มีภูมิคุ้มกันอ่อนแอ เช่น ผู้ป่วยมะเร็ง ผู้ติดเชื้อ HIV ผู้ที่ได้รับยาเคมีบำบัด หรือยากดภูมิคุ้มกัน
ผู้ป่วยโรคเบาหวาน โดยเฉพาะผู้ที่ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดได้ไม่ดี
ผู้ที่ใช้ยาปฏิชีวนะหรือยาสเตียรอยด์เป็นเวลานาน รวมถึงผู้ที่ใช้ยาพ่นรักษาโรคหอบหืดโดยไม่บ้วนปากหลังใช้
ผู้ที่มีภาวะปากแห้ง จากโรคประจำตัว การใช้ยาบางชนิด หรือการดื่มน้ำน้อย
ผู้ที่ใส่ฟันปลอมหรือเครื่องมือในช่องปาก และทำความสะอาดไม่ถูกวิธีหรือไม่สม่ำเสมอ
ผู้ที่มีสุขอนามัยช่องปากไม่ดี เช่น แปรงฟันไม่ทั่วถึง ไม่ทำความสะอาดลิ้น หรือไม่พบทันตแพทย์ตามนัด
ผู้สูบบุหรี่ มีความเสี่ยงต่อการเปลี่ยนแปลงของเยื่อบุช่องปากและการติดเชื้อรามากขึ้น

สำหรับผู้ที่มีโรคหัวใจบางชนิด เช่น โรคลิ้นหัวใจผิดปกติ โรคหัวใจพิการแต่กำเนิด โรคหัวใจรูมาติก หรือผู้ที่เคยมีประวัติการติดเชื้อที่เยื่อบุหัวใจ แม้ไม่ได้ทำให้เกิดลิ้นเป็นเชื้อราโดยตรง แต่หากมีการติดเชื้อในช่องปาก ควรรีบเข้ารับการรักษาและดูแลสุขภาพช่องปากอย่างเหมาะสม เพื่อลดความเสี่ยงของภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้น

ลิ้นเป็นเชื้อราแบบไหนที่ควรพบแพทย์

แม้ลิ้นเป็นเชื้อราในระยะเริ่มต้นอาจรักษาได้ไม่ยาก แต่หากปล่อยไว้อาจลุกลามและก่อให้เกิดภาวะแทรกซ้อนได้ หากพบอาการต่อไปนี้ ควรรีบพบแพทย์หรือทันตแพทย์เพื่อรับการวินิจฉัยและรักษา

มีคราบขาวบนลิ้นหรือในช่องปากที่ไม่หายภายใน 1–2 สัปดาห์ แม้ดูแลความสะอาดช่องปากแล้ว
เจ็บหรือแสบในช่องปากรุนแรง จนรับประทานอาหารหรือดื่มน้ำลำบาก
กลืนเจ็บ กลืนลำบาก หรือรู้สึกเหมือนมีอะไรติดคอ ซึ่งอาจบ่งบอกว่าเชื้อราลุกลามไปยังหลอดอาหาร
มีเลือดออกหรือแผลในช่องปากบ่อย โดยเฉพาะเมื่อเช็ดหรือขูดคราบสีขาวออก
มีไข้ร่วมกับอาการในช่องปาก หรือมีอาการอ่อนเพลียผิดปกติ ซึ่งอาจบ่งบอกถึงการติดเชื้อที่รุนแรงขึ้น
เป็นซ้ำบ่อย หรือรักษาแล้วอาการไม่ดีขึ้น อาจมีโรคหรือภาวะที่เป็นสาเหตุซ่อนอยู่ เช่น เบาหวานหรือภูมิคุ้มกันบกพร่อง
เป็นผู้ที่มีภูมิคุ้มกันอ่อนแอ เช่น ผู้ป่วยมะเร็ง ผู้ติดเชื้อ HIV ผู้ที่ได้รับยากดภูมิคุ้มกัน ควรพบแพทย์ตั้งแต่เริ่มมีอาการ

แนวทางการรักษาลิ้นเป็นเชื้อราโดยแพทย์

การรักษาลิ้นเป็นเชื้อราจะขึ้นอยู่กับความรุนแรงของอาการ ตำแหน่งที่มีการติดเชื้อ และสาเหตุที่ทำให้เกิดโรค โดยแพทย์จะตรวจประเมินช่องปากและประวัติสุขภาพ เพื่อเลือกแนวทางการรักษาที่เหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละราย ซึ่งโดยทั่วไปอาจประกอบด้วย

ยาต้านเชื้อราชนิดใช้เฉพาะที่ เช่น ยาน้ำสำหรับอมบ้วนปาก ยาอม หรือเจลทาภายในช่องปาก มักใช้ในผู้ที่มีอาการไม่รุนแรง
ยาต้านเชื้อราชนิดรับประทาน ในกรณีที่การติดเชื้อมีความรุนแรง ลุกลาม หรือผู้ป่วยมีภูมิคุ้มกันอ่อนแอ
รักษาสาเหตุร่วมด้วย เช่น ควบคุมระดับน้ำตาลในผู้ป่วยเบาหวาน ปรับการใช้ยาที่เป็นปัจจัยเสี่ยงให้เหมาะสม หรือแนะนำให้ทำความสะอาดฟันปลอมและอุปกรณ์ในช่องปากอย่างถูกวิธี เพื่อลดโอกาสการกลับมาเป็นซ้ำ

วิธีดูแลช่องปากและป้องกันการกลับมาเป็นซ้ำ

การดูแลสุขอนามัยช่องปากอย่างถูกวิธีเป็นสิ่งสำคัญที่ช่วยลดความเสี่ยงของการเกิดลิ้นเป็นเชื้อราและป้องกันการกลับมาเป็นซ้ำ โดยควรปรับพฤติกรรมการดูแลตนเอง ดังนี้

แปรงฟันและแปรงลิ้นอย่างสม่ำเสมอ อย่างน้อยวันละ 2 ครั้ง เพื่อกำจัดคราบแบคทีเรียและเชื้อราที่สะสมอยู่บนลิ้นและในช่องปาก
ใช้ไหมขัดฟันเป็นประจำ เพื่อทำความสะอาดซอกฟันที่แปรงสีฟันเข้าไม่ถึง
ดื่มน้ำให้เพียงพอ ช่วยลดภาวะปากแห้งและกระตุ้นการสร้างน้ำลาย ซึ่งมีส่วนช่วยควบคุมการเจริญเติบโตของเชื้อรา
ทำความสะอาดฟันปลอมหรืออุปกรณ์ในช่องปากทุกวัน และถอดฟันปลอมก่อนนอน เพื่อป้องกันการสะสมของเชื้อรา
บ้วนปากหลังใช้ยาพ่นสเตียรอยด์ สำหรับผู้ป่วยโรคหอบหืดหรือโรคปอด เพื่อลดการตกค้างของยาในช่องปาก
ควบคุมโรคประจำตัว เช่น เบาหวาน โดยรักษาระดับน้ำตาลในเลือดให้อยู่ในเกณฑ์ที่เหมาะสม
หลีกเลี่ยงการสูบบุหรี่และลดการดื่มแอลกอฮอล์ เพราะอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการติดเชื้อราในช่องปาก
พบทันตแพทย์เพื่อตรวจสุขภาพช่องปากเป็นประจำ เพื่อค้นหาความผิดปกติและรับคำแนะนำในการดูแลช่องปากที่เหมาะสม

แชร์เลย: