แพ้ยาสลบ (Malignant Hyperthermia) ภาวะอันตรายที่ควรรู้ก่อนผ่าตัด
ภาวะแพ้ยาสลบ (Malignant Hyperthermia) เป็นหนึ่งในภาวะที่ต้องเฝ้าระวังระหว่างการผ่าตัด เกิดจากความผิดปกติของยีนเด่นที่ทำให้ร่างกายตอบสนองต่อยาสลบบางชนิดอย่างผิดปกติ แม้ภาวะนี้จะพบได้ไม่บ่อย แต่อาจก่อให้เกิดอันตรายถึงชีวิตได้ จึงควรทำความรู้จักภาวะดังกล่าว ทั้งสาเหตุ อาการ ความเสี่ยง และแนวทางการรักษา เพื่อช่วยให้เข้าใจ และเตรียมตัวก่อนเข้ารับการผ่าตัดได้อย่างปลอดภัย
ภาวะแพ้ยาสลบ คืออะไร มีกี่ประเภท
ภาวะแพ้ยาสลบ คือ ภาวะที่ร่างกายตอบสนองต่อยาสลบผิดปกติ จนก่อให้เกิดอาการทางร่างกายต่างๆ ซึ่งอาจมีความรุนแรงแตกต่างกันไปในแต่ละบุคคล ภาวะแพ้ยาสลบสามารถแบ่งออกเป็น 3 ประเภท ดังนี้
Anaphylactic Hypersensitivity
เป็นภาวะแพ้รุนแรงที่เกิดจากปฏิกิริยาทางภูมิคุ้มกันของร่างกาย หลังได้รับสารกระตุ้นหรือแอนติเจน (antigen) ที่เคยสัมผัสมาก่อน ทำให้เกิดอาการแพ้แบบฉับพลัน เช่น ความดันโลหิตต่ำ หายใจลำบาก หรือผื่นลมพิษ
Anaphylactoid
เป็นภาวะแพ้รุนแรงที่มีลักษณะอาการคล้าย anaphylaxis แต่ไม่ได้เกิดจากกลไกภูมิคุ้มกันโดยตรง สามารถเกิดขึ้นได้ทันทีหลังได้รับยาหรือสารบางชนิด แม้ไม่เคยสัมผัสสารนั้นมาก่อน
Malignant Hyperthermia
เป็นภาวะที่เกิดจากความผิดปกติของยีนเด่น ทำให้ร่างกายตอบสนองต่อยาสลบบางชนิดอย่างรุนแรง ส่งผลให้กล้ามเนื้อหดเกร็ง และเกิดการเผาผลาญพลังงานสูง จนทำให้อุณหภูมิร่างกายเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว และอาจส่งผลกระทบต่อระบบต่างๆ ของร่างกาย เช่น ภาวะเลือดเป็นกรด ผนังเซลล์ถูกทำลาย ระบบไหลเวียนโลหิตล้มเหลว หรืออาจร้ายแรงถึงขั้นเสียชีวิต
ในเนื้อหาต่อไปจะพาไปทำความรู้จักภาวะแพ้ยาสลบชนิด Malignant Hyperthermia ซึ่งเป็นภาวะสำคัญที่ต้องเฝ้าระวังระหว่างการผ่าตัด เพื่อให้เกิดความเข้าใจและช่วยลดความเสี่ยงของภาวะแทรกซ้อนรุนแรงที่อาจเกิดขึ้นระหว่างการทำศัลยกรรม
ประเภทยาสลบที่กระตุ้นให้เกิดอาการแพ้แบบ Malignant Hyperthermia
ตัวยาที่มีความเสี่ยงต่อการกระตุ้นให้เกิดภาวะ Malignant Hyperthermia มีดังนี้
กลุ่มยาสลบชนิดสูดดม (Inhalational Anesthetics)
- Isoflurane
- Sevoflurane
- Desflurane
โดยยากลุ่มนี้ใช้ในการดมยาสลบ เพื่อทำให้หมดสติ และลดการรับรู้ความเจ็บปวดระหว่างการผ่าตัด
กลุ่มยาหย่อนกล้ามเนื้อ (Neuromuscular Blocking Agent)
- Suxamethonium (Succinylcholine) เป็นยาหย่อนกล้ามเนื้อชนิด depolarizing neuromuscular blocker ใช้เพื่อช่วยใส่ท่อช่วยหายใจและทำให้กล้ามเนื้อคลายตัวระหว่างผ่าตัด
อาการของภาวะแพ้ยาสลบ (Malignant Hyperthermia) มีอะไรบ้าง
อาการของภาวะแพ้ยาสลบ (Malignant Hyperthermia) ที่อาจเกิดขึ้นขณะทำการผ่าตัด มีดังนี้
- กล้ามเนื้อแข็งเกร็งรุนแรง
- ปริมาณคาร์บอนไดออกไซน์ (CO₂) ในเลือดสูง
- ไข้สูงฉับพลัน
- หัวใจเต้นเร็วผิดปกติ หรือหัวใจเต้นผิดจังหวะรุนแรง
- หายใจหอบเหนื่อย
- เลือดออกมากผิดปกติ
- สีผิวเปลี่ยนเป็นสีเขียวคล้ำ
- ปัสสาวะเป็นสีโค้ก
- ความดันต่ำมาก อาจเกิดอาการช็อกถึงขั้นเสียชีวิต
ใครมีความเสี่ยงต่อภาวะแพ้ยาสลบ (Malignant Hyperthermia)
- ผู้ที่เคยมีประวัติเกิดภาวะ Malignant Hyperthermia ขณะผ่าตัด
- ผู้ที่ครอบครัวมีประวัติเคยเกิดอาการ Malignant Hyperthermia ขณะผ่าตัด
- ผู้ที่ป่วยเป็นโรคกล้ามเสื่อม (Muscular Dystrophy: MD) และโรคกล้ามเนื้ออ่อนแรง (Myopathy)
การรักษาเมื่อเกิดภาวะแพ้ยาสลบ (Malignant Hyperthermia)
เมื่อเกิดภาวะแพ้ยาสลบชนิด Malignant Hyperthermia ระหว่างการผ่าตัด แพทย์จำเป็นต้องหยุดการใช้ยาสลบทันที และทำการรักษาโดยการฉีด Dantrolene เพื่อช่วยลดอาการเกร็งตัวของกล้ามเนื้อ ก่อนนำผู้ป่วยเข้าสู่การรักษาในขั้นตอนต่อไป
ดูแลเคสผ่าตัดอย่างปลอดภัย โดยทีมวิสัญญีแพทย์ โรงพยาบาลมาสเตอร์พีช
โรงพยาบาลมาสเตอร์พีชมีการประเมินความเสี่ยงก่อนเข้ารับการผ่าตัดอย่างละเอียด โดยทีมแพทย์ และวิสัญญีแพทย์จะพิจารณาประวัติสุขภาพและปัจจัยเสี่ยงที่อาจเกี่ยวข้องกับภาวะ Malignant Hyperthermia พร้อมเตรียมยาสำหรับรักษาภาวะดังกล่าว รวมถึงอุปกรณ์ฉุกเฉินต่างๆ เพื่อรองรับสถานการณ์ฉุกเฉินที่อาจเกิดขึ้นระหว่างการผ่าตัด ตามมาตรฐานความปลอดภัยของโรงพยาบาล
คำถามที่พบได้บ่อย (FAQ)
Q : Malignant Hyperthermia คืออะไร?
เป็นภาวะที่ร่างกายตอบสนองผิดปกติต่อยาดมยาสลบบางชนิด
Q : อันตรายไหม?
อันตรายอาจถึงขั้นเสียชีวิต แต่พบได้น้อย และแพทย์สามารถตรวจพบอาการได้เร็วจากการเฝ้าระวังระหว่างผ่าตัด
Q : มียารักษาไหม?
มียาเฉพาะชื่อ Dantrolene สำหรับรักษาภาวะนี้โดยตรง ซึ่งทางโรงพยาบาลมาสเตอร์พีชเรามีพร้อมใช้ตลอดเวลา
Q : โรงพยาบาลมีการป้องกันอย่างไร?
โรงพยาบาลมีการประเมินความเสี่ยงก่อนผ่าตัด มีทีมวิสัญญีแพทย์และวิสัญญีพยาบาลดูแลตลอดการผ่าตัดทุกเคส รวมถึงมีอุปกรณ์ฉุกเฉินอื่น ๆ พร้อมตามมาตรฐานความปลอดภัย
