ไส้เลื่อน ภาวะที่เกิดจากอวัยวะภายในเคลื่อนตัวออกจากตำแหน่งปกติ
ไส้เลื่อน เป็นภาวะที่อวัยวะภายในบางส่วนเคลื่อนตัวออกจากตำแหน่งปกติของมัน ซึ่งอาจยื่นออกมาบริเวณผนังกล้ามเนื้อหรือช่องว่างภายในร่างกายที่อ่อนแอ ทำให้เกิดอาการไม่สบายหรือเจ็บปวดได้ โดยบทความนี้จะพามาทำความเข้าใจว่า ไส้เลื่อนคืออะไร พร้อมเจาะลึกถึง สาเหตุ อาการที่ควรสังเกต และแนวทางการรักษาที่ควรรู้ เพื่อช่วยให้สามารถดูแลสุขภาพได้อย่างถูกวิธีและทันเวลา
ไส้เลื่อนคืออะไร
ไส้เลื่อน คือภาวะที่ลำไส้หรืออวัยวะภายในช่องท้องบางส่วน เคลื่อนหลุดออกจากตำแหน่งเดิม ผ่านผนังกล้ามเนื้อหน้าท้องที่อ่อนแรงหรือบอบบาง ทำให้เห็นเป็นก้อนนูนหรือตุงออกมาบริเวณท้อง ก้อนนี้อาจเห็นชัดขึ้นเวลายืน ไอ หรือออกแรง และมักยุบลงเมื่อเอนตัวหรือนอนราบ
ประเภทของไส้เลื่อน
ไส้เลื่อนมีหลายประเภท ขึ้นอยู่กับจุดที่อวัยวะภายในเคลื่อนตัวออกมา โดยชนิดที่พบบ่อยมีดังนี้
- ไส้เลื่อนขาหนีบ (Inguinal Hernia)
พบได้บ่อยที่สุด โดยเฉพาะในผู้ชาย เกิดขึ้นบริเวณขาหนีบหรือง่ามขา หากเป็นมาก อาจลามลงไปถึงถุงอัณฑะ เรียกว่า ไส้เลื่อนลงอัณฑะ
- ไส้เลื่อนสะดือ (Umbilical Hernia)
มักพบในเด็กเล็ก เกิดจากรูเปิดของผนังหน้าท้องบริเวณสะดือที่ยังปิดไม่สนิท แต่ส่วนใหญ่จะหายได้เองเมื่อเด็กโตขึ้นและกล้ามเนื้อหน้าท้องแข็งแรงขึ้น
- ไส้เลื่อนบริเวณแผลผ่าตัด (Incisional Hernia)
เกิดในผู้ที่เคยผ่าตัดช่องท้องมาก่อน จากการที่กล้ามเนื้อหรือเนื้อเยื่อบริเวณแผลผ่าตัดอ่อนแรงหรือซ่อมแซมไม่สมบูรณ์ ทำให้อวัยวะภายในดันออกมาจนเห็นเป็นก้อนโป่งตรงตำแหน่งแผลนั้น
อาการไส้เลื่อนเกิดจากอะไร
อาการของไส้เลื่อนสามารถเกิดขึ้นได้จากหลายสาเหตุ ทั้งจากพฤติกรรมในชีวิตประจำวันและภาวะสุขภาพบางอย่างที่ทำให้กล้ามเนื้อหน้าท้องอ่อนแรง หรือมีแรงดันในช่องท้องเพิ่มขึ้น สาเหตุที่พบบ่อย มีดังนี้
- เบ่งขณะขับถ่ายอุจจาระหรือปัสสาวะบ่อย ๆ
- ออกแรงยกของหนักเป็นประจำ
- น้ำหนักเกินหรืออ้วนมาก
- ไอเรื้อรังจากโรคทางเดินหายใจ
- ท้องผูกเรื้อรัง
- โรคตับแข็ง
- ภาวะท้องมาน หรือน้ำในช่องท้องมากผิดปกติ
- ต่อมลูกหมากโต ทำให้ต้องเบ่งปัสสาวะบ่อย
อาการที่เสี่ยงจะเกิดการไส้เลื่อน
ก่อนที่ไส้เลื่อนจะเกิด มักมีสัญญาณเตือนที่ควรสังเกต หากพบอาการเหล่านี้ควรปรึกษาแพทย์ทันที เพราะหากปล่อยไว้ ไส้เลื่อนอาจลุกลามหรือเกิดภาวะแทรกซ้อนได้
- มีก้อนนูนหรือตุงบริเวณหน้าท้อง ขาหนีบ หรือถุงอัณฑะ โดยเฉพาะเวลายืน ไอ หรือออกแรง
- รู้สึก เจ็บหรือไม่สบาย บริเวณก้อน โดยเฉพาะเวลายกของหนักหรือเบ่ง
- แน่นท้องหรืออึดอัด บริเวณที่มีก้อนนูน
- ปัสสาวะหรือขับถ่ายยาก หากไส้เลื่อนกดทับอวัยวะใกล้เคียง
- มีอาการ ท้องผูกเรื้อรังหรือไอเรื้อรัง ซึ่งเพิ่มแรงดันในช่องท้อง
- น้ำหนักเกินหรืออ้วนมาก ทำให้ผนังหน้าท้องอ่อนแรง
- ประวัติ ผ่าตัดช่องท้อง หรือบาดเจ็บที่ผนังหน้าท้อง
ไส้เลื่อนหายเองได้ไหม
ไส้เลื่อนบางชนิดที่สามารถดันกลับเข้าที่ได้หรือยุบเมื่ออยู่ในท่านอน อาจยังไม่เป็นอันตรายแต่สร้างความรำคาญได้ ในกรณีนี้สามารถรักษาโดยไม่ผ่าตัดได้ เช่น ใช้ยาตามคำสั่งแพทย์เพื่อเสริมความแข็งแรงของผนังหน้าท้อง หรือเย็บเนื้อเยื่อเข้าหากัน แต่ถ้าเป็นไส้เลื่อนลงถุงอัณฑะและไม่สามารถดันกลับได้ จะไม่สามารถรักษาเองได้ จำเป็นต้องผ่าตัดเพื่อให้อาการดีขึ้นและกลับมาใช้ชีวิตได้อย่างสะดวกและปลอดภัย
วิธีการรักษา
การรักษาไส้เลื่อนคือ การผ่าตัด โดยมีจุดประสงค์เพื่อซ่อมแซมผนังหน้าท้องและใส่ ตาข่าย (Surgical Mesh) เพื่อเพิ่มความแข็งแรงและลดโอกาสกลับมาเป็นซ้ำ โดยเทคนิคการผ่าตัดหลักมี 2 แบบ ดังนี้
- การผ่าตัดแบบเปิดหน้าท้อง (Open Surgery)
เป็นการเปิดผิวหนังบริเวณไส้เลื่อนแล้วซ่อมแซมจากด้านนอก เหมาะกับผู้ที่ไม่สามารถดมยาสลบ เพราะสามารถใช้ยาชาเฉพาะที่หรือเฉพาะส่วนได้ ข้อเสียคือแผลเจ็บมากกว่าและต้องพักฟื้นนานกว่า
- การผ่าตัดผ่านกล้องแผลเล็ก (Laparoscopic Surgery)
เป็นการซ่อมไส้เลื่อนผ่านรูขนาดเล็กจากภายใน ข้อดีคือเจ็บแผลน้อย ฟื้นตัวเร็ว และกลับไปใช้ชีวิตประจำวันได้เร็วกว่า แต่ไม่เหมาะกับผู้ที่ไม่สามารถดมยาสลบ เคยผ่าตัดช่องท้องมาก่อน หรือไส้เลื่อนขนาดใหญ่
การดูแลและป้องกันการเกิดไส้เลื่อน
การดูแลและป้องกันการเกิดไส้เลื่อน สามารถทำได้โดยการดูแลตัวเองและปรับพฤติกรรม โดยสามารถปฏิบัติตามแนวทางง่าย ๆ ดังนี้
- หลีกเลี่ยงการยกของหนัก เพื่อลดแรงดันในช่องท้องและป้องกันไส้เลื่อนกลับมา
- รักษาการขับปัสสาวะให้ปกติ โดยเฉพาะในผู้ที่ต่อมลูกหมากโต เพื่อไม่ต้องเบ่งปัสสาวะบ่อย
- รับประทานอาหารมีกากใยสูง ช่วยให้ขับถ่ายสะดวกโดยไม่ต้องเบ่งแรง
- ลดการไอเรื้อรัง หลีกเลี่ยงปัจจัยเสี่ยง เช่น โรคหวัด การสูบบุหรี่ และดื่มน้ำอุ่นบ่อย ๆ หากมีอาการไอ
